“Social Civility” ในยุคดิจิตัล

คำว่า “Civility” นี้ ทำให้นึกถึงวิชา Civilization อันว่าด้วยอารยธรรมของมนุษย์ที่เรียนสมัยอยู่มหาวิทยาลัยปีหนึ่ง แต่ก็ดูจะไม่ใช่เสียทีเดียว เพราะ คำตรงข้ามของ “Civility” ในศัพท์ยุค digital นี้เขาใช้ “Incivility” ไม่ใช่ “Lack of Civilization” หรือ “Uncivilized” ที่แปลว่า “ป่าเถื่อน”  เพราะดูแล้วความหมายที่ต้องการจริงๆก็คงเทียบเคียงได้กับ “สมบัติผู้ดี” ของไทยเรา

“ผู้ดี” นี้ ก็ไม่ใช่ในความหมายเชิงตรงข้ามกับ “ไพร่” อันเป็นคำที่กลับมาฮิตในยุคนี้ แต่หมายความง่ายๆว่า รู้จักสำรวมกาย วาจา รู้จักเกรงใจผู้อื่น  ไม่สร้างความเดือดร้อนรบกวนผู้อื่น ฯลฯ  ใครๆที่ประพฤติตนอย่างนี้ไม่ว่าจะเรียกตนเองเป็นชนชั้นไหนก็ถือได้ว่า มีสมบัติผู้ดี ได้ทั้งสิ้น

ส่วน  Incivility ก็มีความหมายตรงข้าม  ในที่นี้ไม่ขอขยายความ แต่ขอยกตัวอย่างแทนก็แล้วกัน

การละเมิดสิทธิ์ของผู้อื่นจัดเป็น Incivility
เช่น การด่าทอผู้อื่นด้วยวาจาหยาบคายโดยเปิดเผย
เช่นเดียวกับการนินทาผู้อื่นลับหลังด้วยภาษาดอกไม้ทั้งตัวต่อตัว และออนไลน์
เช่นเดียวกับการสร้างความเดือดร้อนรำคาญแก่ผู้อื่นในที่สาธารณะ
เช่น ขับรถช้า แต่จะอยู่เลนขวา
เช่นเดียวกับการแย่งผู้อื่นเข้าลิฟท์ แม้คนจะยังออกไม่หมด
เช่นเดียวกับการตั้งวงคุย หรือยืนกาง tablet พยายามจะส่งข้อความอันด่วนม้ากมากในรถไฟฟ้าที่แน่นจนแทบไม่มีที่ยืน
ฯลฯ

ที่กล่าวขวัญถึงกันบ่อยๆในโลกออนไลน์ก็ได้แก่ การแซงคิว  น่าจะเป็น Incivility  ที่คนยุคนี้ประสบบ่อยๆ

ดิฉันเองประสบ Incivility นี้ครั้งแรกเมื่อจะขึ้นเครื่องบินไปเรียนเมืองนอก (เมื่อนานมาแล้ว)

ขณะกำลังเข้าแถวรอเช็คอินจะขึ้นเครื่อง (สมัยนั้นที่ดอนเมือง) ก็ปรากฏหนุ่มแบกเป้สองคน เดินเข้ามาถามว่า ขอแทรกคิวตรงหน้าได้หรือเปล่า

ดิฉันไม่ค่อยพอใจนัก ว่าทำไมต้องเป็นตรงหน้าเรา คนก่อนหน้าเราก็มีตั้งหลายคนทำไมไม่ถาม แต่ก็ตอบไปว่า ได้

ยายฝรั่งที่อยู่ข้างหลังดิฉัน บ่นขึ้นมาว่า เธอไม่ควรให้เขาแซงคิวอย่างนี้เลยนะ  หลายๆคนข้างหลังก็ดูจะแสดงอาการไม่พอใจนัก

แม้จะไม่ถนัดในการแซงคิวใคร (เพราะกลัวถูกด่า) แต่ตอนนั้น ดิฉันก็ไม่เข้าใจความสำคัญของเรื่องนี้นัก ก็เขาออกปากขอ ก็ให้ไป เรื่องแค่นี้เองมันจะอะไรกันนักหนา

พอไปเมืองนอก จึงได้รู้ว่า เรื่องนี้ รวมถึงเรื่องอื่นๆอันเป็นการรักษาสิทธิ์ของตนเองทุกเรื่องเป็นเรื่องสำคัญในวัฒนธรรมนั้น

ดิฉันนึกชอบใจวัฒนธรรมเช่นนั้น  เพราะทุกคนก็ถือปฏิบัติเหมือนกัน  สังคมเป็นระเบียบไปโดยปริยาย อย่างน้อยก็ในเรื่องที่คนทั่วไปให้ความสำคัญ

แต่เรื่องคิวนี้  เดิมสังคมเราไม่เน้นวัฒนธรรมนี้เท่ากับเรื่องอื่น เช่น ความเกรงใจ การให้เกียรติผู้มีวัยวุฒิและคุณวุฒิสูงกว่า ฯลฯ

เราอยู่ในยุคช่วงต่อระหว่างวัฒนธรรมเดิมและวัฒนธรรมใหม่จากตะวันตก  ก็เลยเกิดอาการ “ครึ่งๆกลางๆ”  ในบางก็ต้องอาศัยคนจัดระเบียบ เช่น คนจัดคิวรถตู้โดยสาร ดูแล้วคล้ายๆโรงเรียนอนุบาลอย่างไรไม่รู้

รวมทั้งเกิดอาการ “ครึ่งๆกลางๆ” ในหมู่คนยุคดิจิตัล ผู้ “โปร” วัฒนธรรมใหม่ แต่ไม่รู้จะทำอย่างไร เกิดเป็นอาการ “เม้า” พฤติกรรมต่างๆที่เห็นว่าไม่ถูกต้องในโลกออนไลน์  รวมถึงการ “เม้ามนุษย์ป้า”

แต่จากประสบการณ์ส่วนตัวที่เคยพบ “มนุษย์ป้า” ที่ถูก “เม้า” ถึงกันนั้น ส่วนใหญ่ก็จะดูไม่ค่อยรู้ประสีประสา ไม่กลมกลืนกับวัฒนธรรมเฉพาะหน้าตรงนั้น มีน้อยรายที่ “ทำเนียน” ตั้งใจเอาเปรียบเพื่อนมนุษย์จริงๆ

เมื่อเร็วๆนี้  ที่คิวจุดเติมเงินรถไฟฟ้า  นักท่องเที่ยวฝรั่งหนึ่งคนก่อหน้าดิฉันถูกผู้หญิงแต่งตัวเหมือนชาวเขาแทรกคิวไปหน้าตาเฉย  สาวฝรั่งเลยถามขึ้นว่า “Is this normal?”  ดิฉันยืนอยู่ข้างหลังต้องรีบชี้แจงว่า ไม่ใช่

ก่อนหน้านั้น ที่คิวรถตู้ น้องผู้หญิงคนหนึ่งแทรกคิวเข้ามาก่อนหน้าดิฉัน 2-3 คิว คนถูกแซงคิว รวมทั้งคนข้างหลังดิฉันต่างไม่พอใจ  ได้แต่หันมา “ระบาย” ความไม่พอใจต่อกัน  ดิฉันเองก็ไม่ชอบใจนักที่ถูกแซงคิว เลยเดินไปสะกิดไหล่แล้วชี้ไปข้างหลังว่า น้องขา ท้ายแถวอยู่ทางโน้นค่ะ ตรงนี้มีคนมาก่อนน้องค่ะ

เท่านี้น้องก็ย้ายไปต่อท้ายแถวแล้ว

เลยได้ความคิดขึ้นว่า บางทีการบอกอะไรกับเจ้าตัวตรงๆน่าจะเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุด และแฟร์ที่สุดด้วย เพราะความผิดพลาดอาจเกิดจากความไม่รู้ ไม่คุ้นเคยกับสถานการณ์ตรงนั้นก็ได้

สังคมไทยในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ เราต่างก็ต้องอดทนกับเรื่องที่เราเห็นว่า “ไม่ใช่” อีกคนละหลายๆเรื่อง  เรื่องที่ “ไม่ใช่” ของเรา อาจเป็นเรื่องที่ “ใช่” หรือเรื่องที่ “ไม่รู้” ของคนอื่นก็ได้  เชื่อว่าการคุยกันตรงๆด้วยวาจาดีๆ  คือ น้ำใจเล็กน้อยที่เราน่าจะเอื้อเฟื้อให้กันได้ในยามนี้  เพราะหลายๆกรณี หากมองจาก “มุมของเขา” ไม่ใช่ “มุมของเรา” เรื่องอาจไม่ใช่อย่างที่เราคิดก็ได้

Advertisements

One Response to “Social Civility” ในยุคดิจิตัล

  1. Pingback: “Social Civility” ในยุคดิจิตัล | Signature Solutions' Insights

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s